کردستان و جمهوری مهاباد ۱ - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Parastoo: «کردستان و جمهوری مهاباد ۱» را محافظت کرد: مطابق با متنِ اصلی است. ([edit=sysop] (بی‌پایان) [move=sysop] (بی‌پایان))

2012-05-06T19:19:14Z

«کردستان و جمهوری مهاباد ۱» را محافظت کرد: مطابق با متنِ اصلی است. ([edit=sysop] (بی‌پایان) [move=sysop] (بی‌پایان))

Parastoo: بازنگری و نهایی شد.

2012-05-06T19:18:07Z

بازنگری و نهایی شد.

Parastoo: بازنگری تا پایانِ صفحهٔ ۲۹.

2012-05-05T20:04:25Z

بازنگری تا پایانِ صفحهٔ ۲۹.

Parastoo: بازنگری تا سرِ یادداشت‌ها.

2012-05-05T19:38:52Z

بازنگری تا سرِ یادداشت‌ها.

نمایش تغییرات

Parastoo: بازنگری تا پایان صفحهٔ ۲۵.

2012-05-05T15:07:58Z

بازنگری تا پایان صفحهٔ ۲۵.

Parastoo: بازنگری تا پایانِ صفحهٔ ۲۳.

2012-05-04T21:24:54Z

بازنگری تا پایانِ صفحهٔ ۲۳.

نمایش تغییرات

Parastoo: بازنگری تا پایانِِِِ صفحهٔ ۱۹.

2012-04-26T20:47:49Z

بازنگری تا پایانِِِِ صفحهٔ ۱۹.

Parastoo در ‏۲۶ آوریل ۲۰۱۲، ساعت ۱۱:۴۹

2012-04-26T11:49:47Z

Parastoo: بازنگری تا پایانِِِ صفحهٔٔٔ ۱۷.

2012-04-26T11:00:37Z

بازنگری تا پایانِِِ صفحهٔٔٔ ۱۷.

Parastoo: بازنگری تا پایانِِِ صفحهٔٔٔ ۱۵.

2012-04-25T14:55:24Z

بازنگری تا پایانِِِ صفحهٔٔٔ ۱۵.

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 [[Image:19-029.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۲۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۲۹]]
 [[Image:19-030.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۳۰]]
@@ سطر ۳۷۲: / سطر ۳۶۹: @@
 #{{پاورقی|۱۱}} یادداشت '''آنتونی ایدن،''' معاون وزیر امور خارجه، ۲۰ نوامبر ۱۹۴۱، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
 #{{پاورقی|۱۲}} خاطرات '''شپاندو''' (Spandau)، '''آلبرت اسپیر''' (Albert Speer) «مصاحبه با هیتلر در '''وینی‌تزا''' (Winnitza) اواسط اوت ۱۹۴۴، صفحات ۶۳-۶۲.
-#{{پاورقی|۱۳}} پیغام '''سِر ریدر بولارد (Sir Reader Bullard)'''، سفیر بریتانیا در تهران، ۱۴ ژانویه ۱۹۴۲، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo و کوک کنسول بریتانیا در تبریز، ۲۸ ژانویه ۱۹۴۲، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
+#{{پاورقی|۱۳}} پیغام '''سِر ریدر بولارد''' (Sir Reader Bullard)، سفیر بریتانیا در تهران، ۱۴ ژانویه ۱۹۴۲، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo و کوک، کنسول بریتانیا در تبریز، ۲۸ ژانویه ۱۹۴۲، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
 #{{پاورقی|۱۴}} کوک، تبریز، ۷ مه ۱۹۴۲، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ ‌Fo.
-#{{پاورقی|۱۵}} در نیمهٔ آوریل ۱۹۴۲، یک آمریکائی به‌نام '''ب.ا کونیل هُوم''' (B.E. Kunilhom)، کنسول تبریز می‌شود، این شخص که متخصص امور شوروی و بالتیک است، آشکارا «سگ پاسبانی» است که مآمور مراقبت از رفتار روس‌ها است. امّا در واقع مداخله‌ئی ندارد.
+#{{پاورقی|۱۵}} در نیمهٔ آوریل ۱۹۴۲، یک آمریکائی به‌نام '''ب.ا کونیل هُوم''' (B.E. Kunilhom)، کنسول تبریز می‌شود، این شخص که متخصص امور شوروی و بالتیک است، آشکارا «سگ پاسبانی» است که مأمور مراقبت از رفتار روس‌ها است. امّا در این وقایع مداخله‌ئی ندارد.
-#{{پاورقی|۱۶}} پیغام یوکوارت بعد از مسافرتش به‌مهاباد در تاریخ ۱۳ و ۱۵ اکتبر ۱۹۴۲، ۳۹۱۰ ۳۱ ۳۷۱ ۳۹۱ ۳۱ Fo.
+#{{پاورقی|۱۶}} پیغام یورکوارت بعد از مسافرتش به‌مهاباد در تاریخ ۱۳ و ۱۵ اکتبر ۱۹۴۲، ۳۹۱۰ ۳۱ ۳۷۱ ۳۹۱ ۳۱ Fo.
 #{{پاورقی|۱۷}} پیغام کنسول بریتانیا در کرمانشاه.
-#{{پاورقی|۱۸}} دربارهٔ تاریخ '''جمهوری مهاباد''' مراجعه شود به‌اثر با ارزش ویلیام ایگلتون (William Eagleton)، به‌نام «''' جمهوری ۱۹۴۶ کردستان'''» لندن، ۱۹۶۳. '''ویلیام ایگلتون''' که در سالهای ۵۵-۱۹۵۴ رئیس مرکز فرهنگی آمریکا در '''کرکوک''' و سپس کنسول آمریکا در تبریز بود (۶۱-۱۹۵۹)، این فرصت را داشت که با بسیاری از سران کُرد آشنا شود. او که از نزدیک در وقایع سال‌های ۱۹۴۵، ۴۷-۱۹۴۶ شرکت کرده بود، کتابش بسیار مستند و بدون شک یکی از بهترین آثار مربوط به‌مسآلهٔ کردها است. این کتاب تنها اثری است که در غرب منتشر شده است.
+#{{پاورقی|۱۸}} دربارهٔ تاریخ '''جمهوری مهاباد''' مراجعه شود به‌اثر با ارزش ویلیام ایگلتون (William Eagleton)، به‌نام «''' جمهوری ۱۹۴۶ کردستان'''» لندن، ۱۹۶۳. '''ویلیام ایگلتون''' که در سالهای ۵۵-۱۹۵۴ رئیس مرکز فرهنگی آمریکا در '''کرکوک''' و سپس کنسول آمریکا در تبریز بود (۶۱-۱۹۵۹)، این فرصت را داشت که با بسیاری از سران کرد آشنا شود. او که از نزدیک در وقایع سال‌های ۱۹۴۵، ۴۷-۱۹۴۶ شرکت کرده بود، کتابش بسیار مستند و بدون شک یکی از بهترین آثار مربوط به‌مسألهٔ کردها است. این کتاب تنها اثری است که در غرب منتشر شده است.
 #{{پاورقی|۱۹}} همانجا.
-#{{پاورقی|۲۰}} در هر حال این توضیح '''ویلیام ایگلتون''' و '''آرچی روزولت''' (Archi Roosevelt) است، MEJ (مجلهٔ خاورمیانه)، ژوئیه ۱۹۴۷. آرچی‌بالد روزولت که از ژوئیه ۱۹۴۴ تا دسامبر ۱۹۴۵، وابستهٔ نظامی در عراق و سپس در ایران بود، یکی از معدود اروپائیانی است که در دوران‌«جمهوری» قاضی محمّد، به‌مهاباد رفته است. وی در طول اقامتش در مهاباد (سپتامبر ۱۹۴۶) به‌چیزهائی برخورد که بعدها مقالهٔ او در MEJ به‌صورت یکی از بهترین اسناد موجود دربارهٔ '''جمهوری مهاباد'''، در آمد.
+#{{پاورقی|۲۰}} در هر حال این توضیح '''ویلیام ایگلتون''' و '''آرچی روزولت''' (Archi Roosvelt) است، MEJ (مجلهٔ خاورمیانه)، ژوئیه ۱۹۴۷. آرچی‌بالد روزولت که از ژوئیه ۱۹۴۴ تا دسامبر ۱۹۴۵، وابستهٔ نظامی در عراق و سپس در ایران بود، یکی از معدود اروپائیانی است که در دوران‌«جمهوری» قاضی محمّد، به‌مهاباد رفته است. وی در طول اقامتش در مهاباد (سپتامبر ۱۹۴۶) به‌چیزهائی برخورد که بعدها مقالهٔ او در MEJ به‌صورت یکی از بهترین اسناد موجود دربارهٔ '''جمهوری مهاباد،''' درآمد.
 #{{پاورقی|۲۱}} ۱۷۳ ۴۰ ۳۷۱ Fo.
-#{{پاورقی|۲۲}} حسن ارفع، '''«کردها»'''، صفحهٔ ۷۵.
+#{{پاورقی|۲۲}} حسن ارفع، '''«کردها»،''' صفحهٔ ۷۵.
 #{{پاورقی|۲۳}} تاریخ «رسمی» که توسط مورخان '''حزب دموکرات کردستان''' عنوان شده است.
-#{{پاورقی|۲۴}} مکاتبهٔ رسمی نویسنده با '''رحیم قاضی'''، باکو، مارس ۱۹۷۶.
+#{{پاورقی|۲۴}} مکاتبهٔ نویسنده با '''رحیم قاضی،''' باکو، مارس ۱۹۷۶.
-#{{پاورقی|۲۵}} مطابق آنچه  آرچی‌بالد روزولت بیان داشته است. متن این پاراگراف که در مورد سیاست اجتماعی '''حزب دموکرات''' اشاراتی دارد، در کتاب‌های مختلف متفاوت است. برای '''ویلیام ایگلتون'''، این چنین است «درآمد کردستان باید در همان جا مصرف شود.» روندُت Rondot '''«در سرزمین اسلام»''' ۱۹۴۶، شمارهٔ ۳۴ می‌نویسد، مؤسسان '''حزب دموکرات کردستان''' خواستار «تجدیدنظر در مناسبات میان مالکان و زارعان‌اند.» در صورتی که دکتر '''عبدالرحمان قاسملو''' در مطالعهٔ خود دربارهٔ کردستان ایران (۱۹۷۶)، می‌گوید «باید برای حفظ منافع هر دو طرف موافقتی میان دهقانان و مالکان ایجاد شود.»
+#{{پاورقی|۲۵}} مطابق آنچه آرچی‌بالد روزولت بیان داشته است. متن این پاراگراف که در مورد سیاست اجتماعی '''حزب دموکرات''' اشاراتی دارد، در کتاب‌های مختلف متفاوت است. برای '''ویلیام ایگلتون،''' این چنین است «درآمد کردستان باید در همان جا مصرف شود.» روندُت Rondot '''«در سرزمین اسلام»''' ۱۹۴۶، شمارهٔ ۳۴ می‌نویسد، مؤسسان '''حزب دموکرات کردستان''' خواستار «تجدیدنظر در مناسبات میان مالکان و زارعان‌اند.» در صورتی که دکتر '''عبدالرحمان قاسملو''' در مطالعهٔ خود دربارهٔ کردستان ایران (۱۹۷۶)، می‌گوید «باید برای حفظ منافع هر دو طرف موافقتی میان دهقانان و مالکان ایجاد شود.»
-#{{پاورقی|۲۶}} '''ویلیام ایگلتون'''، همانجا  '''حسن ارفع''' «کردها» صفحه ۷۸.
+#{{پاورقی|۲۶}} '''ویلیام ایگلتون،''' همانجا  '''حسن ارفع''' «کردها» صفحه ۷۸.
 #{{پاورقی|۲۷}} ویلیام ایگلتون - صفحهٔ ۴۵.
 #{{پاورقی|۲۸}} همانجا، صفحهٔ ۴۶، این تعبیر با تعبیر '''حمزه عبدالله''' (صفحهٔ ۱۵۳) ارتباطی ندارد مگر در یک مورد و آن این است که در ایران هیچ کس خواهان آمدن '''بارزانی''' نبود.
-#{{پاورقی|۲۹}} '''شهباز'''، ۳۱ دسامبر ۱۹۴۵، نقل شده به‌وسیلهٔ '''پیر رُوندُت''' در '''«در سرزمین اسلام»'''، ۱۹۴۶، شمارهٔ ۳۴، صفحهٔ ۱۱۸.
+#{{پاورقی|۲۹}} '''شهباز،''' ۳۱ دسامبر ۱۹۴۵، نقل شده به‌وسیلهٔ '''پیر رُوندُت''' در '''«در سرزمین اسلام»،''' ۱۹۴۶، شمارهٔ ۳۴، صفحهٔ ۱۱۸.
 #{{پاورقی|۳۰}} ویلیام ایگلتون - صفحهٔ ۶۱.
@@ سطر ۳۹۵: / سطر ۳۹۲: @@
 [[رده:کریس کوچرا]]
 [[رده:ناهید بهمن‌پور]]

@@ سطر ۳۶۰: / سطر ۳۶۰: @@
 :{{تک ستاره}} {{پاورقی|ستاره ۱}} در سال ۱۹۲۹ [۱۳۰۸] تصمیم بریتانیا مبنی بر دادن استقلال به‌عراق و عقد قرارداد جدید مابین دو کشور (ژوئن ۱۹۳۰) به‌موج ناسیونالیستی تازه‌ئی دامن می‌زند که حداعلای آن شورش‌های '''سلیمانیه''' است (سپتامبر ۱۹۳۰). در این تاریخ سران کُرد سلیمانیه شکایت‌هائی به‌جامعهٔ ملل می‌برند و خواستار آن می‌شوند که یک دولت کرد در سلیمانیه تحت نظر جامعهٔ ملل تشکیل شود. کشمکش‌ها بالا می‌گیرد و بالاخره ارتش عراق مداخله کرده و بر روی مردم سلیمانیه آتش می‌گشاید. بعد از این ماجراست که '''توفیق وَهَبی''' حاکم کردستان و دیگر سران کُرد که شکایت‌نامه‌ها را امضاء کرده بودند دستگیر می‌شوند و ظاهراً غائله پایان می‌گیرد. م.
 :{{تک ستاره}} {{پاورقی|ستاره ۲}}رحیم قاضی اکنون (از بعد از انقلاب) در ایران به‌سر می‌برد. ک. ج
-#{{پاورقی|۱}} مکاتبه با '''رحیم قاضی'''، ۱۹ مارس ۱۹۷۶، باکو.
+#{{پاورقی|۱}} مکاتبه با '''رحیم قاضی،''' ۱۹ مارس ۱۹۷۶، باکو.
 #{{پاورقی|۲}} انگلیس‌ها به‌نیروهای ایرانی اجازه می‌دهند که قدرت دولت مرکزی را در '''دیوان درّه''' و سقز برقرار کنند، در حالی که «حَمِه(=محمد)رشید» یکی از سران کُرد که اصلاً عراقی است، تقریباً نوعی استقلال را تا سال ۱۹۴۴ در بانه حفظ می‌کند.
-#{{پاورقی|۳}} ۲۷ سپتامبر ۱۹۴۱ ژنرال‌ها، '''واوِل'''، کینان و سْلیم (Wavell, Quinan, Slim) و یادداشت ۲۵ دسامبر ۱۹۴۱ کمیتهٔ فرماندهان ستاد، ۲۴۴ ۲۷ ۳۷۱ Fo که (Foreign Office Londres = Fo.).
+#{{پاورقی|۳}}یادداشت ۲۷ سپتامبر ۱۹۴۱ ژنرال‌ها، '''واوِل،''' کینان و سْلیم (Wavell, Quinan, Slim) و یادداشت ۲۵ دسامبر ۱۹۴۱ کمیتهٔ فرماندهان ستاد، ۲۴۴ ۲۷ ۳۷۱ Fo که (‏.Foreign Office, Londres = Fo‏).
-#{{پاورقی|۴}} یادداشت Fo، در ۱۷ ژانویه ۱۹۴۲، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
+#{{پاورقی|۴}} یادداشت Fo،‏ ۱۷ ژانویه ۱۹۴۲، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
-#{{پاورقی|۵}} پیغام یوکوارت، کنسول بریتانیا در تبریز، ۲۲ اکتبر ۱۹۴۴، این پیغام مبتنی است بر روایت یک قابلهٔ نروژی به‌نام Dahl که با یکی از اهالی مهاباد به‌نام حبیبی ازدواج کرده بود. در این تماس شوهر این خانم به‌عنوان مترجم حضور داشت.
+#{{پاورقی|۵}} پیغام یورکوارت، کنسول بریتانیا در تبریز، ۲۲ اکتبر ۱۹۴۴، این پیغام مبتنی است بر روایت یک قابلهٔ نروژی به‌نام Dahl که با یکی از اهالی مهاباد به‌نام حبیبی ازدواج کرده بود. در این تماس شوهر این خانم به‌عنوان مترجم حضور داشت.
 #{{پاورقی|۶}} گزارش کوک (Kook)، کنسول بریتانیا در تبریز، ۳۰ نوامبر ۱۹۴۱، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
 #{{پاورقی|۷}} یک پزشک، یک روزنامه‌نگار، یک مهندس، یک موسیقیدان وغیره از جمله اعضای این گروه بودند. یادداشت کوک، همانجا.
-#{{پاورقی|۸}} گزارش مشاور سیاسی، سرهنگ '''فِلِچر Fletcher'''، کرمانشاه ۱۳ مه، ۱۹۴۲ِ ۳۹۱ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
+#{{پاورقی|۸}} گزارش مشاور سیاسی، سرهنگ '''فِلِچر''' Fletcher، کرمانشاه ۱۳ مه، ۱۹۴۲ِ ۳۹۱ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
 #{{پاورقی|۹}} کوک، کنسول بریتانیا در تبریز، ۱۴ دسامبر ۱۹۴۱، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ ‌Fo.
 #{{پاورقی|۱۰}} همانجا
-#{{پاورقی|۱۱}} یادداشت '''آنتونی ایدن'''، معاون وزیر امور خارجه، ۲۰ نوامبر ۱۹۴۱، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
+#{{پاورقی|۱۱}} یادداشت '''آنتونی ایدن،''' معاون وزیر امور خارجه، ۲۰ نوامبر ۱۹۴۱، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
-#{{پاورقی|۱۲}} خاطرات '''شپاندو''' (Spandau)، '''البرت اسپیر''' (Albert Speer) «مصاحبه با هیتلر در '''وینی‌تزا''' (Winnitza) اواسط اوت ۱۹۴۴، صفحات ۶۳-۶۲.
+#{{پاورقی|۱۲}} خاطرات '''شپاندو''' (Spandau)، '''آلبرت اسپیر''' (Albert Speer) «مصاحبه با هیتلر در '''وینی‌تزا''' (Winnitza) اواسط اوت ۱۹۴۴، صفحات ۶۳-۶۲.
 #{{پاورقی|۱۳}} پیغام '''سِر ریدر بولارد (Sir Reader Bullard)'''، سفیر بریتانیا در تهران، ۱۴ ژانویه ۱۹۴۲، ۳۸۸ ۳۱ ۳۷۱ Fo و کوک کنسول بریتانیا در تبریز، ۲۸ ژانویه ۱۹۴۲، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ Fo.
 #{{پاورقی|۱۴}} کوک، تبریز، ۷ مه ۱۹۴۲، ۴۲۶ ۳۱ ۳۷۱ ‌Fo.

@@ سطر ۱۶۷: / سطر ۱۶۷: @@
-'''نقش «میانجی گرانهٔ» روس‌ها در کردستان'''
+===نقش «میانجی گرانهٔ» روس‌ها در کردستان===
 در برابر هیجانی که در سال ۱۹۴۲ تمام کردستان ایران را فرا گرفته بود، متهم کردن روس‌ها به‌این که عامل همهٔ دسایس و ناآرامی‌های کردستان هستند، بسیار فریبنده بود و برخی از سیاستمداران غربی از روا داشتن چنین اتهامی روگردان نبودند.
@@ سطر ۲۵۸: / سطر ۲۵۸: @@
 کومله خیلی زود پایه‌های جغرافیائی و اجتماعی خود را گسترش می‌دهد: سازمانی که در اصل شهری و محدود به‌مهاباد بود، سران عشایر را از '''خوی''' در شمال گرفته تا '''بوکان''' و '''سقز''' در جنوب، به‌خود جلب می‌کند. حدّ جنوبی نفوذ کومله، مرزی نادیدنی است که کردستان سنّی مذهب ایران را از کردستان شیعی مذهب ایران جدا می‌کند.
-سازمان‌های کمی پیدا می‌شوند که به‌اندازهٔ '''هیوا'''، حزب کُرد عراق، و '''کومله''' از یکدیگر متفاوت باشند. '''هیوا''' خصوصاً متشکل بود از روشنفکران شهری مارکسیست، در حالی که کومله ایران، عمدتاً، متشکل از معتمدان بود و تا حدی هم از عناصر عشیره‌ئی که سخت محافظه‌کار و بدون ایدئولوژی سیاسی مشخصی بودند.
+سازمان‌های کمی پیدا می‌شوند که به‌اندازهٔ '''هیوا،''' حزب کُرد عراق، و '''کومله''' از یکدیگر متفاوت باشند. '''هیوا''' خصوصاً متشکل بود از روشنفکران شهری مارکسیست، در حالی که کومله ایران، عمدتاً، متشکل از معتمدان بود و تا حدی هم از عناصر عشیره‌ئی که سخت محافظه‌کار و بدون ایدئولوژی سیاسی مشخصی بودند.
 خواه '''هیوا''' و '''کومله''' در اصل یک سازمان، باشند یا نه، طبیعی است که این دوشاخهٔ جنبش ملی کُرد، به‌طرق متفاوت تکامل بیابند.
-در اواخر سال ۱۹۴۴، در کردستان عراق و کردستان ایران تقریباً اوضاع استثنائی حکمفرما بود: در مهاباد، سکنهٔ شهر در ماه مه ۱۹۴۳ به‌یک پاسگاه پلیس حمله کرده هفت پلیس آذری را کشته بقیه را بیرون رانده بودند و به‌این ترتیب آخرین جای پای قدرت مرکزی را از بین بردند. در منطقهٔ '''بارزان'''، '''ملا مصطفی بارزانی'''، مراقب پیشداران ارتش عراق بود که آزمایشگاه‌های کوچک حقیقی بودند برای ملّی‌گرایان کُرد تا در کمال آزادی اشکال مختلف خودمختاری یا استقلال را تجربه کنند.
+در اواخر سال ۱۹۴۴، در کردستان عراق و کردستان ایران تقریباً اوضاع استثنائی حکمفرما بود: در مهاباد، سکنهٔ شهر در ماه مه ۱۹۴۳ به‌یک پاسگاه پلیس حمله کرده هفت پلیس آذری را کشته بقیه را بیرون رانده بودند و به‌این ترتیب آخرین جای پای قدرت مرکزی را از بین بردند. در منطقهٔ '''بارزان، ملا مصطفی بارزانی،''' مراقب پیشداران ارتش عراق بود که آزمایشگاه‌های کوچک حقیقی بودند برای ملی‌گرایان کُرد تا در کمال آزادی اشکال مختلف خودمختاری یا استقلال را تجربه کنند.
 هیچ کس خواهان برتری از دیگران نبود، و نمایندگانی که متعلق به‌مناطق مختلف جغرافیائی و جریانات سیاسی گوناگون بودند می‌آمدند تا تجربه‌ئی را که در حال انجام گرفتن بود تماشا کنند و پیشنهادهای خود را عرضه دارند!
-در این دوره و در ما اکتبر ۱۹۴۴{{نشان|۱۹}}، قاضی محمّد به‌عضویت کومله در آمد. در این موقع دو سال از تأسیس کومله می‌گذشت ولی تا آن زمان رهبران آن و خصوصاً اعضای کمیتهٔ مرکزی کومله که از «اقتدار» قاضی محمّد می‌ترسیدند نتوانسته بودند به‌خود بقبولانند که این مهم‌ترین شخصیت مهاباد را به‌کومله دعوت کنند{{نشان|۲۰}}. قاضی محمّد هرگز به‌عضویت کمیتهٔ مرکزی کومله انتخاب نشد ولی همان طور که مؤسساان کومله واهمه داشتند، او خیلی زود بر کومله مسلط شد و آن را طوری هدایت می‌کرد که گوئی دبیر آن است.
+در این دوره و در ماه اکتبر ۱۹۴۴{{نشان|۱۹}}، قاضی محمّد به‌عضویت کومله در آمد. در این موقع دو سال از تأسیس کومله می‌گذشت ولی تا آن زمان رهبران آن و خصوصاً اعضای کمیتهٔ مرکزی کومله که از «اقتدار» قاضی محمّد می‌ترسیدند نتوانسته بودند به‌خود بقبولانند که این مهم‌ترین شخصیت مهاباد را به‌کومله دعوت کنند{{نشان|۲۰}}. قاضی محمّد هرگز به‌عضویت کمیتهٔ مرکزی کومله انتخاب نشد ولی همان طور که مؤسساان کومله واهمه داشتند، او خیلی زود بر کومله مسلط شد و آن را طوری هدایت می‌کرد که گوئی دبیر آن است.
 در اوائل اکتبر ۱۹۴۴، قاضی محمّد همراه با دیگر سران کُرد به‌دعوت نخست‌وزیر وقت به‌تهران رفت{{نشان|۲۱}}.
-قاضی محمّد در طول اقامتش در تهران، با سرلشگر '''حسن ارفع'''، فرمانده ارتش ایران مذاکره کرد.
+قاضی محمّد در طول اقامتش در تهران، با سرلشگر '''حسن ارفع،''' فرمانده ارتش ایران مذاکره کرد.
-آن طور که سرلشکر '''ارفع''' گفته است، در این دیدار '''صدر قاضی'''، برادر قاضی محمّد که عضو مجلس بود، و '''سیف قاضی''' پسرعمویش، خود را «میانه‌رو و خواهان دوستی» معرفی کرده اظهار امیدواری کردند که دولت ایران «موضع‌گیری‌های خاص» آنان را مدّنظر داشته باشد و افزودند که حاضرند «با دولت ایران برای بهبود وضع ملّت ایران» همکاری کنند.
+آن طور که سرلشکر '''ارفع''' گفته است، در این دیدار '''صدر قاضی،''' برادر قاضی محمّد که عضو مجلس بود، و '''سیف قاضی''' پسرعمویش، خود را «میانه‌رو و خواهان دوستی» معرفی کرده اظهار امیدواری کردند که دولت ایران «موضع‌گیری‌های خاص» آنان را در مدّنظر داشته باشد و افزودند که حاضرند «با دولت ایران برای بهبود وضع ملّت ایران» همکاری کنند.
 قاضی محمّد در این جلسه «صدیق‌»تر بود و انتقادهای قدیمی کردها را در مورد دولت مرکزی خاطرنشان کرد و نیز مدیریت و ادارهٔ مناطق کُرد را توسط کارمندان نالایق یادآوری کرد، و از دولت ایران خواست که در مناطق کُرد کارمندان کُرد را انتخاب کند{{نشان|۲۲}}. به‌نظر سرلشکر ارفع، قاضی محمّد «لجوج» آمد، - در عین حال درخواست‌های قاضی محمّد هنوز خیلی ملایم بود و صحبتی از خودمختاری و تجزیه در میان نبود.
-==۱۵. تآسیس حزب دموکرات کردستان==
+==۱۵. تأسیس حزب دموکرات کردستان==
 امّا وقایع سریع‌تر اتفاق می‌افتد.
-در ۱۶ اوت ۱۹۴۵، در جریان یکی از گردهمائی‌های '''کومله'''، به‌قاضی محمّد پیشنهاد کرد که این جنبش زیرزمینی را تبدیل به‌حزبی علنی به‌نام‌«حزب دموکرات کردستان» بکنند{{نشان|۲۳}}.
+در ۱۶ اوت ۱۹۴۵، در جریان یکی از گردهمائی‌های '''کومله،''' به‌قاضی محمّد پیشنهاد کرد که این جنبش زیرزمینی را تبدیل به‌حزبی علنی به‌نام‌ «حزب دموکرات کردستان» بکنند{{نشان|۲۳}}.
-روس‌ها به‌وجود آمدن حزب جدید که متآثر از سازماندهی‌«دموکراتیک» آنان بود، دقیقاً چه نقشی داشتند؟ در این مورد چیزی نمی‌دانیم، و نیز اوضاعی را که منجر به‌ایجاد حزب دموکرات کردستان شد، نمی‌شناسیم. حتی، به‌نظر مورخان غربی از نظیر '''ایگلتون''' (William Eagleton) و '''آرچی‌بالد روزولت''' (پسر) (Archibald Roosevelt Jr)، که دربارهٔ جمهوری مهاباد نوشته‌اند، '''حزب دموکرات کردستان'''، چند هفته بعد از دوّمین سفر معتمدان کُرد به‌باکو، در نوامبر ۱۹۴۵، ایجاد شد.
+روس‌ها در به‌وجود آمدن حزب جدید که متأثر از سازماندهی‌ «دموکراتیک» آنان بود، دقیقاً چه نقشی داشتند؟ در این مورد چیزی نمی‌دانیم، و نیز اوضاعی را که منجر به‌ایجاد حزب دموکرات کردستان شد، نمی‌شناسیم. حتی، به‌نظر مورخان غربی از نظیر '''ایگلتون''' (William Eagleton) و '''آرچی‌بالد روزولت''' (پسر) (Archibald Roosevelt Jr)، که دربارهٔ جمهوری مهاباد نوشته‌اند، '''حزب دموکرات کردستان،''' چند هفته بعد از دوّمین سفر معتمدان کُرد به‌باکو، در نوامبر ۱۹۴۵، ایجاد شد.
-شاهدان این دوره، دربارهٔ آخرین لحظات کومله خیلی تودار هستند. با بودن یک «جناح طرفدار انگلیس» که کردهای اصلاً عراقی مانند شیخ عبدالله گیلانی، عبدالعزیز شمزینی، محمّد صادق (معروف به پشو)، و یکی از پسران '''طه''' معرّف آن بودند، به‌نظر می‌آید که لحظات آخر کومله بدون وجود اختلافاتی نگذشته است{{نشان|۲۴}}.
+شاهدان این دوره، دربارهٔ آخرین لحظات کومله خیلی تودار هستند. با بودن یک «جناح طرفدار انگلیس» که کردهای اصلاً عراقی مانند شیخ عبدالـله گیلانی، عبدالعزیز شمزینی، محمّد صادق (معروف به'''پشو''')، و یکی از پسران '''طه''' معرّف آن بودند، به‌نظر می‌آید که لحظات آخر کومله بدون وجود اختلافاتی نگذشته است{{نشان|۲۴}}.
 وقایع به‌هر ترتیب که رخ داده باشد، چیزی نگذشت که حزب دموکرات کردستان برنامه‌ئی را که گروهی از شخصیت‌های کرد امضاء کرده‌ بودند در یک «بیانیه» منتشر کرد. این برنامه درخواست‌های زیر را مطرح می‌کرد:

@@ سطر ۱۶۰: / سطر ۱۶۰: @@
 چند هفته‌ئی از اشغال ایران توسط روس‌ها و انگلیس‌ها و تلاش دولت مرکزی ایران می‌گذشت که '''قاضی محمّد''' که قدرت و شخصیت او نزد اهالی مهاباد شناخته شده بود با موافقت ضمنی دولت مرکزی، حفظ نظم را در مهاباد به‌عهده گرفت.
-امّا '''امیر اسعد''' و تنی چند از سران کُرد می‌ترسیدند که در جریان برخورد نیروهای ایرانی با '''حَمِه رشید''' و نیروهای روسی، مورد حمله قرار گیرند و نیز احتمال می‌رفت که در صورت وخیم شدن اوضاع، نیروهای روسی که در نزدیکی مهاباد بودند، مداخله کنند. از این روزنامه‌نویس امیر اسعد، در فوریهٔ ۱۹۴۲ با تیمسار '''شاه‌بختی''' در '''سقز''' تماس گرفت و اعلام کرد که آماده است تا نظم را در مهاباد به‌نام دولت مرکزی ایران برقرار کند.
+امّا '''امیراسعد''' و تنی چند از سران کُرد می‌ترسیدند که در جریان برخورد نیروهای ایرانی با '''حَمِه رشید''' و نیروهای روسی، مورد حمله قرار گیرند و نیز احتمال می‌رفت که در صورت وخیم شدن اوضاع، نیروهای روسی که در نزدیکی مهاباد بودند، مداخله کنند. از این رو امیراسعد، در فوریهٔ ۱۹۴۲ با تیمسار '''شاه‌بختی''' در '''سقز''' تماس گرفت و اعلام کرد که آماده است تا نظم را در مهاباد به‌نام دولت مرکزی ایران برقرار کند.
-امیر اسعد که به‌تهران دعوت شده بود، در این سفر چیزی را که می‌خواست به‌دست آورد: یعنی به‌فرمانداری مهاباد منصوب شد و همراه با اتومبیلی که در آن وقت داشتنش شخصیت بسیار به‌او می‌بخشید، و با مبلغ پول قابل توجهی که به‌او قدرت واقعی می‌داد، در اواخر فوریه ۱۹۴۲ به‌مهاباد بازگشت.
+امیراسعد که به‌تهران دعوت شده بود، در این سفر چیزی را که می‌خواست به‌دست آورد: یعنی به‌فرمانداری مهاباد منصوب شد و همراه با اتومبیلی که در آن وقت داشتنش شخصیت بسیار به‌او می‌بخشید، و با مبلغ پول قابل توجهی که به‌او قدرت واقعی می‌داد، در اواخر فوریه ۱۹۴۲ به‌مهاباد بازگشت.
-برای اعتراض به‌انتصاب امیر اسعد، قاضی محمّد فوراً به‌تهران رفت... امیر اسعد هم که نمی‌توانست قدرت خود را در مهاباد تثبیت کند، در اوت ۱۹۴۲ مجبور به‌استعفا شد! هرج و مرج عملاً تمام منطقهٔ کردستان ایران را فرا گرفت و تا غرب دریاچهٔ ارومیه (رضائیه) گسترش یافت.
+برای اعتراض به‌انتصاب امیراسعد، قاضی محمّد فوراً به‌تهران رفت... امیراسعد هم که نمی‌توانست قدرت خود را در مهاباد تثبیت کند، در اوت ۱۹۴۲ مجبور به‌استعفا شد! هرج و مرج عملاً تمام منطقهٔ کردستان ایران را فرا گرفت و تا غرب دریاچه ارومیه (رضائیه) گسترش یافت.
 '''نقش «میانجی گرانهٔ» روس‌ها در کردستان'''
 در برابر هیجانی که در سال ۱۹۴۲ تمام کردستان ایران را فرا گرفته بود، متهم کردن روس‌ها به‌این که عامل همهٔ دسایس و ناآرامی‌های کردستان هستند، بسیار فریبنده بود و برخی از سیاستمداران غربی از روا داشتن چنین اتهامی روگردان نبودند.
@@ سطر ۱۸۲: / سطر ۱۸۱: @@
 ==۱۱. اغتشاشات در رضائیه (آوریل - مه ۱۹۴۲)==
 به‌دنبال تصمیم دولت مبنی بر خلع سلاح کردها و به‌خدمت گرفتن ژاندارم‌های شیعی مذهب محلی (آذری‌هائی که ترکی صحبت می‌کنند)، در آوریل ۱۹۴۲ اغتشاشاتی وخیم‌تر از گذشته در رضائیه به‌پا می‌شود.
-برخوردها افزایش می‌یابد و در تاریخ ۲۸ آوریل ۱۹۴۲، عشایر کرد اطراف رضائیه در شهر راهپیمائی کرده، خطوط تلفن را قطع می‌کنند و شهر را در محاصره می‌گیرند. حاکم ایرانی در شهر رضائیه در این هنگام به‌تبریز فرار کرده بود.
+برخوردها افزایش می‌یابد و در تاریخ ۲۸ آوریل ۱۹۴۲، عشایر کرد اطراف رضائیه در شهر راهپیمائی کرده، خطوط تلفن را قطع می‌کنند و شهر را در محاصره می‌گیرند. حاکم ایرانی شهر رضائیه در این هنگام به‌تبریز فرار کرده بود.
-در تاریخ ۳۰ آوریل همین سال، کنسول شوروی در تبریز و فرمانده ستاد نیروهای روسی در منطقه با هواپیما وارد رضائیه می‌شوند و با سران اصل کُرد تماس می‌گیرند. در این تماس سران کُرد شکایتی تسلیم می‌کنند که در آن بخصوص مسائل زیر درخواست شده بود: اجازهٔ حمل آزادانه اسلحه توسط کردها و بیرون رفتن ژاندارم‌های ایرانی که بین خوی و مهاباد مستقر بودند. از نظر سیاسی کردها خواهان‌«آزادی در امور ملّی خود»، حضور نمایندگان‌شان در همهٔ ادارات دولتی رضائیه و مدارس دولتی که در آن‌ها آموزش به‌زبان کردی داده خواهد شد، و نیز خواهان آزادی بیست زندانی کُرد هستند.
+در تاریخ ۳۰ آوریل همین سال، کنسول شوروی در تبریز و فرمانده ستاد نیروهای روسی در منطقه با هواپیما وارد رضائیه می‌شوند و با سران اصلی کُرد تماس می‌گیرند. در این تماس سران کُرد شکایتی تسلیم می‌کنند که در آن بخصوص مسائل زیر درخواست شده بود: اجازهٔ حمل آزادانه اسلحه توسط کردها و بیرون رفتن ژاندارم‌های ایرانی که بین خوی و مهاباد مستقر بودند. از نظر سیاسی کردها خواهان‌ «آزادی در امور ملّی خود»، حضور نمایندگان‌شان در همهٔ ادارات دولتی رضائیه و مدارس دولتی که در آن‌ها آموزش به‌زبان کردی داده خواهد شد، و نیز خواهان آزادی بیست زندانی کُرد هستند.
-روس‌ها که متوجه می‌شوند تعداد کردهای مسلح به‌۱۰/۰۰۰ جنگجو می‌رسد، از فکر اعزام نیرو علیه این نیروی مهمّ کردها، آشکارا نگران می‌شوند و از این رو صبر می‌کنند.
+روس‌ها که متوجه می‌شوند تعداد کردهای مسلح به‌ ۱۰٫۰۰۰ جنگجو می‌رسد، از فکر اعزام نیرو علیه این نیروی مهمّ کردها، آشکارا نگران می‌شوند و از این رو صبر می‌کنند.
 در هفتم ماه مه ۱۹۴۲، فرماندهٔ ستاد شوروی همراه وزیر دفاع ایران و فهمیمی حاکم جدید آذربایجان غربی به‌رضائیه می‌آید.

@@ سطر ۳۶۵: / سطر ۳۶۵: @@
 ==یادداشت‌ها==
 :{{تک ستاره}} {{پاورقی|ستاره ۱}} در سال ۱۹۲۹ [۱۳۰۸] تصمیم بریتانیا مبنی بر دادن استقلال به‌عراق و عقد قرارداد جدید مابین دو کشور (ژوئن ۱۹۳۰) به‌موج ناسیونالیستی تازه‌ئی دامن می‌زند که حداعلای آن شورش‌های '''سلیمانیه''' است (سپتامبر ۱۹۳۰). در این تاریخ سران کُرد سلیمانیه شکایت‌هائی به‌جامعهٔ ملل می‌برند و خواستار آن می‌شوند که یک دولت کرد در سلیمانیه تحت نظر جامعهٔ ملل تشکیل شود. کشمکش‌ها بالا می‌گیرد و بالاخره ارتش عراق مداخله کرده و بر روی مردم سلیمانیه آتش می‌گشاید. بعد از این ماجراست که '''توفیق وَهَبی''' حاکم کردستان و دیگر سران کُرد که شکایت‌نامه‌ها را امضاء کرده بودند دستگیر می‌شوند و ظاهراً غائله پایان می‌گیرد. م.
 :{{تک ستاره}} {{پاورقی|ستاره ۲}}رحیم قاضی اکنون (از بعد از انقلاب) در ایران به‌سر می‌برد. ک. ج
 #{{پاورقی|۱}} مکاتبه با '''رحیم قاضی'''، ۱۹ مارس ۱۹۷۶، باکو.

@@ سطر ۱۲۹: / سطر ۱۲۹: @@
 عدهٔ زیادی از سران کُرد اظهار کرده‌اند که کردها استقلال را «هم‌اکنون» می‌خواهند و باقراف در جواب خندیده است.{{نشان|۸}}.
-بر حسب روایات دیگری، باقراف به‌معتمدان کُرد نصیحت کرد که نظم و آرامش را حفظ کنند و به‌آن‌ها اطمینان داد که روزی «به‌خواست خود جامهٔ عمل خواهند پوشاند»{{نشان|۹}}. و حال آن که در سفر هیآت اعزامی آذربایجان به‌باکو، روس‌ها پس از آن که خاطرنشان کردند که «پیوندهای خونی و نژادی» آذربایجانی‌های ایران و شوروی را به‌هم نزدیک می‌کند،‌ و روس‌ها «درد و محنت آذربایجانی‌های ایران» را درک می‌کنند، باقراف گفته بود که «مرز میان دو آذربایجان دیگر از نظر فرهنگی و روانی وجود ندارد و روزی خواهد آمد که تنها یک آذربایجان وجود خواهد داشت{{نشان|۱۰}}» اختلاف میان برخورد روس‌ها با هیآت اعزامی آذربایجان و با کردها روشن‌تر از این نمی‌توانست باشد.
+برحسب روایات دیگری، باقراف به‌معتمدان کرد نصیحت کرد که نظم و آرامش را حفظ کنند و به‌آن‌ها اطمینان داد که روزی «به‌خواست خود جامهٔ عمل خواهند پوشاند»{{نشان|۹}}. و حال آن که در سفر هیأت اعزامی آذربایجان به‌باکو، روس‌ها پس از آن که خاطرنشان کردند که «پیوندهای خونی و نژادی» آذربایجانی‌های ایران و شوروی را به‌هم نزدیک می‌کند،‌ و روس‌ها «درد و محنت آذربایجانی‌های ایران» را درک می‌کنند، باقراف گفته بود که «مرز میان دو آذربایجان دیگر از نظر فرهنگی و روانی وجود ندارد و روزی خواهد آمد که تنها یک آذربایجان وجود خواهد داشت{{نشان|۱۰}}» اختلاف میان برخورد روس‌ها با هیأت اعزامی آذربایجان و با کردها روشن‌تر از این نمی‌توانست باشد.
 ==۷. انعکاس جهانی سفر باکو==
+انعکاس سفر معتمدان کُرد به‌باکو از مرزهای کردستان فراتر رفت، با آن که سفیر شوروی در تهران این سفر را کاملاً «فرهنگی» توصیف می‌کرد، امّا در گرماگرم جنگ جهانی دوّم، و در مواقعی که برای متفقین بسیار حساس بود، سفیر بریتانیا در مسکو به‌نام '''گریپس''' (Gripps)، از '''مولوتف''' می‌خواهد که دربارهٔ این سفر توضیحاتی بدهد (۲۰ دسامبر ۱۹۴۱)!.
 سه روز بعد، '''سِر ریدر بولارد''' (Reader Bullard)، سفیر بریتانیا در تهران، که برای سفری به‌مسکو رفته بود مجدداً از مولوتف توضیحاتی می‌خواهد. مولوتف در تاریخ ۲۹ دسامبر ۱۹۴۱ یادداشتی دربارهٔ این سفر به‌سفارت بریتانیا می‌دهد. مضمون آن یادداشت مختصر چنین بود: کردها به‌میل خودشان به‌باکو رفتند و مسافرت‌شان منجر به‌مذاکرات سیاسی نشد.
-کم‌مانده بود که این حادثه به‌یک طوفان سیاسی مبدل شود: سِر آنتونی ایدن (Anthony Eden)، یادداشتی را که سرویس‌های او برای بر تهیه کرده بود برای مولوتف فرستاد. در این یادداشت به‌این نکته اشاره شده بود که مسآلهٔ اصلی این است که سیاست روس‌ها در منطقهٔ اشغالی توسط سازمانی تهیه می‌شود که سفیر شوروی در تهران نفوذ کمی در آن دارد»{{نشان|۱۱}}!
+کم‌مانده بود که این حادثه به‌یک طوفان سیاسی مبدل شود: سِر آنتونی ایدن (Anthony Eden)، یادداشتی را که سرویس‌های او برای بریتانیا تهیه کرده بود برای مولوتف فرستاد. در این یادداشت به‌این نکته اشاره شده بود که مسألهٔ اصلی این است که سیاست روس‌ها در منطقهٔ اشغالی توسط سازمانی تهیه می‌شود که سفیر شوروی در تهران نفوذ کمی در آن دارد»{{نشان|۱۱}}!
 ==۸. واهمهٔ ترک‌ها==
+در واقع ترک‌ها بودند که باعث اعزام هیأت معتمدان کُرد به‌باکو و مداخلهٔ سیاسی شوروی شدند. از دوّم دسامبر ۱۹۴۱، ترک‌ها علیه رفتار نیروهای اشغالی در ایران (بدون آن که مشخص کنند منظورشان نیروهای روسی است یا انگلیسی) به‌انگلیس‌ها شکایت کردند. این اعتراض از آن جهت صورت گرفته بود که ترک‌ها متعقد بودند که رفتار نیروهای اشغالی در ایران، «کردها را به‌استقرار دولتی مستقل تشویق می‌کند» و هم از این روست که ارتباط بین ترکیه و ایران «عملاً قطع شده» و کردها در داخل خاک ترکیه دست به‌حمله زده‌اند.
 امّا همان طور که یک سیاستمدار انگلیسی می‌گوید، در واقع این عملیات کردها نبود که ترک‌ها را نگران می‌کرد، بلکه عملیات روس‌ها در کردستان موجب نگرانی می‌شد. امّا ترک‌ها هم مانند ایرانی‌ها می‌ترسیدند که نگرانی خود را مستقیماً به‌روس‌ها بگویند!
@@ سطر ۱۵۲: / سطر ۱۵۰: @@
 ==۹. انعکاس سفر باکو در مهاباد==
+از آنجا که انگلیس‌ها عقیده داشتند که روس‌ها از نظر تبلیغاتی پیروزی قطعی به‌دست آورده‌اند، از فرستادن مأمور سیاسی به‌مهاباد چشم‌پوشی کرده این شهر را بعد از این جزو منطقهٔ نفوذ روس‌ها به‌حساب آوردند؛ مهاباد (شهری که روس‌ها و انگلیس‌ها آن را اشغال نکرده بودند، و از طرفی هم دولت مرکزی ایران هم عملاً قدرتی در آن نداشت) ناگهان در شرایطی استثنائی و مساعد برای به‌وجود آمدن جنبشی منحصر به‌فرد در تاریخ جنبش‌های کُرد، قرار گرفت.
@@ سطر ۱۵۹: / سطر ۱۵۶: @@
-در اواخر سال ۱۹۴۱ و اوائل ۱۹۴۲، مهاباد هنوز با آن لحظاتی که دلیرانه زیست، فاصله داشت. ساکنانش سرگرم رقابت‌هائی بودند که میان قاضی محمّد و '''امیر اسعد دِبوکری''' (Debokri) پا می‌گرفت.
+در اواخر سال‌های ۱۹۴۱ و اوائل ۱۹۴۲، مهاباد هنوز با آن لحظاتی که دلیرانه زیست، فاصله داشت. ساکنانش سرگرم رقابت‌هائی بودند که میان قاضی محمّد و '''امیراسعد دِبوکری''' (Debokri) پا می‌گرفت.
-چند هفته‌ئی از ایران ایران توسط روس‌ها و انگلیس‌ها و تلاش دولت مرکزی ایران می‌گذشت که '''قاضی محمّد''' که قدرت و شخصیت او نزد اهالی مهاباد شناخته شده بود با موافقت ضمنی دولت مرکزی، حفظ نظم را در مهاباد به‌عهده گرفت.
+چند هفته‌ئی از اشغال ایران توسط روس‌ها و انگلیس‌ها و تلاش دولت مرکزی ایران می‌گذشت که '''قاضی محمّد''' که قدرت و شخصیت او نزد اهالی مهاباد شناخته شده بود با موافقت ضمنی دولت مرکزی، حفظ نظم را در مهاباد به‌عهده گرفت.
 امّا '''امیر اسعد''' و تنی چند از سران کُرد می‌ترسیدند که در جریان برخورد نیروهای ایرانی با '''حَمِه رشید''' و نیروهای روسی، مورد حمله قرار گیرند و نیز احتمال می‌رفت که در صورت وخیم شدن اوضاع، نیروهای روسی که در نزدیکی مهاباد بودند، مداخله کنند. از این روزنامه‌نویس امیر اسعد، در فوریهٔ ۱۹۴۲ با تیمسار '''شاه‌بختی''' در '''سقز''' تماس گرفت و اعلام کرد که آماده است تا نظم را در مهاباد به‌نام دولت مرکزی ایران برقرار کند.

@@ سطر ۸۳: / سطر ۸۳: @@
 انگلیس‌ها ابتدا کماندوهای خود را در تأسیسات نفتی پیاده کردند و پس از بازگشت روس‌ها جنوب خوزستان تا کرمانشاه را در مسیر جاده بغداد - خانقین - تهران - سنندج، به‌اشغال خود در آوردند.
-نواحی بین دو حوزهٔ اشغالی، یعنی مهاباد، سردشت، بانه، سقر، دیوان‌درّه. مناطقی بود که هیچ قدرتی بر آن‌ها حاکم نبود. این قسمت به‌نوبهٔ خود به‌دو منطقهٔ نفوذ تقسیم می‌شد: روس‌ها در شمال و در اطراف مهاباد، و انگلیس‌ها در جنوب»{{نشان|۲}}.
+نواحی بین دو حوزهٔ اشغالی، یعنی مهاباد، '''سردشت، بانه، سقر، دیوان‌درّه،''' مناطقی بود که هیچ قدرتی بر آن‌ها حاکم نبود. این قسمت به‌نوبهٔ خود به‌دو منطقهٔ نفوذ تقسیم می‌شد: روس‌ها در شمال و در اطراف مهاباد، و انگلیس‌ها در جنوب{{نشان|۲}}.
@@ سطر ۸۹: / سطر ۸۹: @@
-پس از گذشت ۲۵ سال از جنگ جهانی اوّل، برخی از افسران انگلیسی وسوسه می‌شوند که دسایس اسلاف خود را که در جنگ جهانی اوّل متداول بود، مجدداً به‌کار گیرند. ولی کمیتهٔ فرماندهان ستاد انگلیسی و قدرت‌های نظامی و غیرنظامی انگلیسی در ایران، طی دو یادداشت، این افسران را به‌رعایت نظم فراخواندند. مضمون این یادداشت‌ها چنین بود: هدف دولت بریتانیا «حمایت از دولت مرکزی ایران است» و به‌هیچ وجه نباید به‌نفع کردها مداخله کنیم. زیرا جنبش کردها «به‌خودی خود ارتجاعی بوده ما نمی‌توانیم آن را کنترل کنیم» هر مداخله‌ئی ازا جانب ما در «جز این که [نیروهای انگلیسی] را در کشمش‌های بی‌فرجام بین قبایل و اشخاص درگیر کند، نتیجهٔ دیگری ندارد». همچنین در این یادداشت، کمیتهٔ فرماندهان ستاد، یادآور می‌شود که مداخلهٔ انگلیس‌ها به‌نفع کرد‌ها در ایران، ترکیه... فوراً موجب عکس‌العمل‌هائی از طرف نیروهای اشغالگر روسی می‌شود.{{نشان|۳}}
+پس از گذشت ۲۵ سال از جنگ جهانی اوّل، برخی از افسران انگلیسی وسوسه می‌شوند که دسایس اسلاف خود را که در جنگ جهانی اوّل متداول بود، مجدداً به‌کار گیرند. ولی کمیتهٔ فرماندهان ستاد انگلیسی و قدرت‌های نظامی و غیرنظامی انگلیسی در ایران، طی دو یادداشت، این افسران را به‌رعایت نظم فراخواندند. مضمون این یادداشت‌ها چنین بود: هدف دولت بریتانیا «حمایت از دولت مرکزی ایران است» و به‌هیچ وجه نباید به‌نفع کردها مداخله کنیم. زیرا جنبش کردها «به‌خودی خود ارتجاعی بوده ما نمی‌توانیم آن را کنترل کنیم» هر مداخله‌ئی از جانب ما «جز این که [نیروهای انگلیسی] را در کشمکش‌های بی‌فرجام بین قبایل و اشخاص درگیر کند، نتیجهٔ دیگری ندارد». همچنین در این یادداشت، کمیتهٔ فرماندهان ستاد، یادآور می‌شود که مداخلهٔ انگلیس‌ها به‌نفع کرد‌ها در ایران، ترکیه... فوراً موجب عکس‌العمل‌هائی از طرف نیروهای اشغالگر روسی می‌شود.{{نشان|۳}}
 برای انگلیس‌ها، اشغال ایران به‌دلایل استراتژیک صورت گرفت و قرار بود پس از اتمام جنگ به‌اشغال خود پایان دهند. از این رو، آن‌ها می‌بایست بکوشند که حتی‌الامکان روابط خوبی با کردها برقرار کرده برای حفظ نظم از چیزی فروگذار نکنند، و نیز امکاناتی فراهم آورند تا وسایل و تجهیزاتی که به‌روسیه ارسال می‌شد، بتواند بلامانع در جاده استراتژیک بغداد - خانقین - کرمانشاه - همدان - تهران حرکت کند.
-انگلیس‌ها به‌زودی دریافتند که رفتار دولت شوروی آن طور که انتظار می‌رفت نیست و واداشتن روس‌ها به‌تخلیه شمال ایران پس از جنگ کار آسانی نیست و دیگر آن که آذربایجان «به‌خواست خود» مبدل به‌یک جمهوری تازهٔ اتحاد شوروی خواهد شد.
+انگلیس‌ها به‌زودی دریافتند که رفتار دولت شوروی آن طور که انتظار می‌رفت نیست و واداشتن روس‌ها به‌تخلیهٔ شمال ایران پس از جنگ کار آسانی نیست و دیگر آن که آذربایجان «به‌خواست خود» مبدل به‌یک جمهوری تازهٔ اتحاد شوروی خواهد شد.
-علی‌رغم پیامدهای نامساعدی که تخلیه نکردن شمال ایران و مسآلهٔ آذربایجان در بر داشت دولت بریتانیا در اواخر سال ۱۹۴۱ و اوائل سال ۱۹۴۲ معتقد بود که پذیرفتن این شرایط بهتر است. زیرا برای آن دولت امکان نداشت که مانع شوروی در «به‌دست آوردن سرزمین‌های تازه‌ئی در شمال ایران، جهت حفظ مرزهای جنوبیش» بشود. دولت انگلیس هم‌چنین متذکر می‌شد که «اگر ما جنگ را ببریم، روس‌ها دین بزرگی بر ما خواهند داشت و حال آن که هر حادثه‌ئی اتفاق بیافتد، ما چیزی را مدیون ایرانیان نیستم{{نشان|۴}}».
+علی‌رغم پیامدهای نامساعدی که تخلیه نکردن شمال ایران و مسالهٔ آذربایجان در بر داشت دولت بریتانیا در اواخر سال ۱۹۴۱ و اوائل سال ۱۹۴۲ معتقد بود که پذیرفتن این شرایط بهتر است. زیرا برای آن دولت امکان نداشت که مانع شوروی در «به‌دست آوردن سرزمین‌های تازه‌ئی در شمال ایران، جهت حفظ مرزهای جنوبیش» بشود. دولت انگلیس هم‌چنین متذکر می‌شد که «اگر ما جنگ را ببریم، روس‌ها دین بزرگی بر ما خواهند داشت و حال آن که هر حادثه‌ئی اتفاق بیافتد، ما چیزی را مدیون ایرانیان نیستیم{{نشان|۴}}».
-نتیجهٔ چنین رفتاری این بود که '''قاضی محمّد'''، رئیس جمهور آیندهٔ '''جمهوری مهاباد'''، به‌طرف روس‌ها کشیده شود.
+نتیجهٔ چنین رفتاری این بود که '''قاضی محمّد،''' رئیس جمهور آیندهٔ '''جمهوری مهاباد،''' به‌طرف روس‌ها کشیده شود.
 ==۵. قاضی محمّد و روس‌ها==
 برای اوّلین بار در تاریخ، ۲۵ سپتامبر ۱۹۴۱، یعنی درست یک ماه پس از اشغال ایران توسط روس‌ها و انگلیس‌ها، دو افسر آمریکائی و انگلیسی، در مهاباد به‌دیدن قاضی محمّد رفتند. قاضی محمّد طرح «وحدت کردستان» را برای آن‌ها تشریح کرد و پرسید که «چگونه می‌تواند با سرفرماندهی انگلیس تماس برقرار کند؟».
@@ سطر ۱۰۷: / سطر ۱۰۶: @@
 افسر انگلیسی رفتار «خشکی» داشت و اصلاً قاضی محمّد را به‌برقراری چنین ارتباطاتی تشویق نکرد.
-به‌دنبال این برخورد «ناخوشایند» بود که قاضی محمّد مذاکرات سیاسی خود را با روس‌ها شروع کرد.{{نشان|۵}}
+به‌دنبال این برخورد «ناخوشایند» بود که قاضی محمّد مذاکرات سیاسی خود را با روس‌ها شروع کرد{{نشان|۵}}.
 برای بار دوّم، و این دفعه به‌طور قطعی، قاضی محمّد و چند تن از افراد با نفوذ و معتبر کُرد به‌باکو دعوت شدند.
@@ سطر ۱۱۴: / سطر ۱۱۳: @@
 ==۶. اوّلین سفر معتمدان کُرد به‌باکو (نوامبر ۱۹۴۱)==
-بر حسب برخی روایات، پس از آن که روس‌ها دریافتند که انگلیس‌ها جلسه‌ئی با معتمدان کُرد در '''بوکان''' تشکیل داده‌اند، حدود سی تن از معتمدان کُرد را توسط دو افسر مسلمان روس، اهل آذربایجان شوروی به‌نام‌های '''میراسلان‌اف''' و '''علی‌اف'''، ربودند و سوار اتومبیلی کردند که به‌تبریز و … ماکو می‌رفت{{نشان|۶}}.
+مطابق روایات دیگر، در مهاباد حدود سی تن از معتمدان کرد گرد‌هم آمدند، ولی اجلاس با انگلیس‌ها پیش‌بینی نشده بود. هدف از این گردهم‌آیی کردها، تصمیم‌گیری دربارهٔ معارضه‌ئی بود که '''حَمِه رشید''' و ایرانی‌ها را در مقابل هم قرار می‌داد.
-جریان به‌هرترتیب که بود، روس‌ها از مهمانان مختلفی دعوت کرده بودند. می‌گویند که در بین مدعوین، همهٔ معتمدان مهّم کردستان سنّی مذهب ایران حضور داشته‌اند؛ قاضی محمّد از مهاباد، '''امیر اسعد''' و '''حاج بابشیخ''' از بوکان، '''رشیدبگ''' و '''زرو(Zero)بگ''' از طرف کردهای '''هَرْکی'''، '''محمد قاسملو''' (پدر دبیرکل کنونی حزب دموکرات کردستان ایران) از اطراف رضائیه و '''محمد صدیق''' پسر '''طه''' از '''شمدینان'''.
+جریان به‌هرترتیب که بود، روس‌ها از مهمانان مختلفی دعوت کرده بودند. می‌گویند که در بین مدعوین، همهٔ معتمدان مهّم کردستان سنّی مذهب ایران حضور داشته‌اند؛ قاضی محمّد از مهاباد، '''امیر اسعد''' و '''حاج باباشیخ''' از بوکان، '''رشیدبگ''' و '''زرو(Zero)بگ''' از طرف کردهای '''هَرْکی، محمد قاسملو''' (پدر دبیرکل کنونی حزب دموکرات کردستان ایران) از اطراف رضائیه و '''محمد صدیق''' پسر '''طه''' از '''شمدینان.'''
 معتمدان کُرد، از تاریخ ۲۵ نوامبر ۱۹۴۱ تا ۵ دسامبر همان سال یعنی حدود ۱۰ روز در باکو به‌سر بردند و در این مدّت هم فعالیت‌های فرهنگی و هم بازدید‌های تبلیغاتی داشتند (دیدن کارخانه‌ها، مزارع نمونه، تأسیسات نفتی، سربازخانه‌ها و غیره).
@@ سطر ۱۲۵: / سطر ۱۲۳: @@
 یک سیاستمدار انگلیسی با استهزاء می‌نویسد، روس‌ها می‌بایست «در باکو از چیزی به‌خود ببالند» زیرا دو هفته قبل از سفر معتمدان کُرد به‌باکو، آنان هشت تن از بورژواهای تبریز را برای انجام سفری مشابه دعوت کرده‌ بودند!{{نشان|۷}}».
-روایات بسیاری دربارهٔ ملاقات‌های سیاسی معتمدان کُرد با روس‌ها وجود دارد، امّا همه‌ آن‌ها دربارهٔ یک مسآله متفق‌القولند: روس‌ها، مثلاً '''باقراف''' صدر شورای جمهوری سوسیالیستی آذربایجان، مسئله کردها را به‌صورتی بسیار کلّی و محتاطانه مطرح کردند.
+روایات بسیاری دربارهٔ ملاقات‌های سیاسی معتمدان کُرد با روس‌ها وجود دارد، امّا همه‌ٔ آن‌ها دربارهٔ یک مسأله متفق‌القولند: روس‌ها، مثلاً '''باقراف''' صدر شورای جمهوری سوسیالیستی آذربایجان، مسئله کردها را به‌صورتی بسیار کلّی و محتاطانه مطرح کردند.
-برطبق اظهار نظر امیر اسعد (یکی از مدعوین اصلی روس‌ها) باقراف به‌کردها گفته است که اتحاد جماهیر شوروی «در مورد استقلال ملّت‌های کوچک نظر مساعد دارد» امّا «موقع برای استقلال کردستان هنوز مساعد نیست و... کردها باید منتظر بمانند».
+برطبق اظهارنظر '''امیراسعد''' (یکی از مدعوین اصلی روس‌ها) باقراف به‌کردها گفته است که اتحاد جماهیر شوروی «در مورد استقلال ملّت‌های کوچک نظر مساعد دارد» امّا «موقع برای استقلال کردستان هنوز مساعد نیست و... کردها باید منتظر بمانند».
 عدهٔ زیادی از سران کُرد اظهار کرده‌اند که کردها استقلال را «هم‌اکنون» می‌خواهند و باقراف در جواب خندیده است.{{نشان|۸}}.